Τι συμβαίνει τελικά με τη διατροφή του ανθρώπου; Είμαστε σαν τα λιοντάρια, τρώγαμε ρίζες ή μήπως ζούσαμε με αέρα; Θα προσπαθήσω να σας λύσω αυτή την απορία. Αλλά πρώτα ας κάνω μία μικρή εισαγωγή. Όταν έχω χρόνο μου αρέσει να διαβάζω βιβλία. Με μερικά βιβλία κιόλας διατηρώ μία σχέση μακροχρόνια. Ενώ τα έχω τελειώσει, μου αρέσει πάλι να τα ξαναρχίζω, γιατί αισθάνομαι ότι κάθε φορά μαθαίνω κάτι καινούργιο. Ένα από αυτά τα βιβλία είναι το Sapiens του Yuval Noah Harari. Αν είσαι από τους λίγους που δεν το έχουν διαβάσει, σε παρακαλώ κάνε τη χάρη αυτή στον εαυτό σου και καν’ το.

Διαβάζοντας το, ανάμεσα σε υπερβολικά πάρα πολλά άλλα – μιας και το βιβλίο αυτό είναι μία μεγάλη ιστορική αφήγηση του ανθρώπινου πολιτισμού – , μπορείς να μάθεις και για τη σχέση του Homo Sapiens με τα ζώα και τις διατροφικές του συνήθειες. Παραθέτω, λοιπόν, αυτά που έμαθα, ενώ υπόσχομαι πως θα επανέλθω με νέο άρθρο που θα αφορά την εξέλιξη της κτηνοτροφίας και πως αυτή έχει επηρεάσει την ευζωία των ζώων.

H διατροφή του ανθρώπου

Η τροφική αλυσίδα

Η θέση του γένους Homo στην τροφική αλυσίδα ήταν, μέχρι πρόσφατα, σταθερά στη μέση. Για εκατομμύρια χρόνια, οι άνθρωποι κυνηγούσαν μικρότερα ώα και συνέλεγαν ό,τι μπορούσαν, ενώ συγχρόνως του κυνηγούσαν τα μεγαλύτερα αρπακτικά. Μόλις πριν από 400.000 χρόνια, αρκετά είδη ανθρώπων άρχισαν συστημικά να κυνηγούν μεγάλα θηράματα και μόνο τα τελευταία 100.000 χρόνια – από την εμφάνιση του χόμο σάπιενς – ο άνθρωπος σκαρφάλωσε στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας.

Το ανθρώπινο είδος σκαρφάλωσε τόσο γρήγορα στην κορυφή, που ο οικοσύστημα δεν είχε χρόνο να προσαρμοστεί. Επιπλέον, δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν και οι ίδιοι οι άνθρωποι. Καθώς μέχρι πρόσφατα ήματαν στους “από κάτω” της σαβάνας, είμαστε γεμάτοι φόβο και αγωνία για τη θέση μας, κάτι που μας κάνει διπλά σκληρούς και επικίνδυνους.

διατροφή του ανθρώπου

Benjamin Deyoung/ Unsplash

Ο ρόλος της φωτιάς

Ένα σημαντικό βήμα στην πορεία προς την κορυφή ήταν η τιθάτευση της φωτιάς. Η εμφάνιση του μαγειρέματος επέτρεψε στους ανθρώπους να τρώνε περισσότερα είδη τροφών, να αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στο φαγητό και να καλύπτουν τις ανάγκες τους με μικρότερα δόντια και πιο κοντά έντερα. Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι υπάρχει άμεση σύνδεση ανάμεσα στην εμφάνιση του μαγειρέματος, τη σμίκρυνση της εντερικής οδού των ανθρώπων και την ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου. Επειδή τα μακριά έντερα και ο μεγάλος εγκέφαλος είναι πολύ ενεργοβόρα, είναι δύσκολο να τα έχεις και τα δύο. Κονταίνοντας τα έντερα και μειώνοντας έτσι την ενέργεια που καταναλώνουν, η μαγειρική άνοιξε ακουσίως το δρόμο για τον σούπερ εγκέφαλο του νεάντερταλ και του σάπιενς. Η φωτιά δημιούργησε επίσης το πρώτο μεγάλο χάσμα ανάμεσα στον άνθρωπο και τα άλλα ζώα.

Ο εγκέφαλός μας λειτουργεί ακόμα σαν του τροφοσυλλέκτη

Σχεδόν σε ολόκληρη την ιστορία του είδους μας, οι σάπιενς ζούσαν ως τροφοσυλλέκτες. Τα τελευταία 200 χρόνια, κατά τα οποία όλο και περισσότεροι σάπιενς εξασφαλίζουν το καθημερινό τους φαγητό ως αστικοί εργάτες και υπάλληλοι γραφείου, και τα προηγούμενα 10.000 χρόνια κατά τα οποία οι περισσότεροι σάπιενς ήταν αγρότες και βοσκοί, δεν είναι παρά ένα ανοιγοκλείσιμο του ματιού σε σύγκριση με τα εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια που οι πρόγονοί μας ήταν τροφοσυλλέκτες. Ακόμα και σήμερα, ο εγκέφαλος και ο νους μας είναι προσαρμοσμένοι στη ζωή του τροφοσυλλέκτη.

διατροφή του ανθρώπου

Tina Vanhove/ Unsplash

Το γιατί καταβροχθίζουμε  τις πιο γλυκές και λιπαρές τροφές που μπορούμε να βρούμε παραμένει αίνιγμα, μέχρι να εξετασουμε τις διατροφικές συνήθεις των τροφοσυλλεκτών προγόνων μας. Στις σαβάνες και τα δάση όπου κατοικούσαν, τα γλυκά με πολλές θερμίδες ήταν εξαιρετικά σπάνια και γενικά η τροφή ήταν περιορισμένη. Ένας μέσος τροφοσυλλέκτης πριν από 30.000 χρόνια μπορούσε να βρει μόνο ένα είδος γλυκιάς τροφής – τα ώριμα φρούτα. Αν μια γυναίκα της λίθινης εποχής έβρισκε μια συκιά φορτωμένη σύκα, το πιο λογικό πράγμα που είχε να κάνει ήταν να φάει επιτόπου όσο περισσότερα μπορούσε, προτού οι μπαμπουίνοι της περιοχής αφήσουν το δέντρο γυμνό.. Το ένστικτο της κατανάλωσης τροφών με πολλές θερμίδες είναι εγγεγραμμένο στα γονίδια μας. Σήμερα μπορεί να ζούμε σε πολυτελή διαμερίσματα με ξέχειλα ψυγεια, αλλά το DNA μας εξακολουθεί να νομίζει ότι είμαστε στη σαβάνα.

Τα καλά της τροφοσυλλογής

Στα περισσότερα περιβάλλοντα, οι σάπιενς τρέφοντας με ελαστικό και ευκαιριακό τρόπο. Έψαχναν για τερμίτες, μάζευαν μούρα, έσκαβαν για να βρουν ρίζες και κυνηγούσαν κουνέλια, βίσονες και μαμούθ. Παρά τη διαδεδομένη εικόνα του “ανθρώπου κυνηγού”, η κύρια δραστηριότητα των σάπιενς ήταν η τροφοσυλλογή, η οποία τους πρόσφερε και τις περισσότερες θερμίδες της δίαιτάς τους, καθώς και απαραίτητα θρεπτικά συστατικά. Οι αρχαίοι τροφοσυλλέκτες ήταν λιγότερο πιθανό να λιμοκτονήσουν ή να υποφέρουν από ασιτία, ενώ πλήττοντας επίσης λιγότερο από μολυσματικές ασθένειες. Οι περισσότερες μολυσματικές ασθένειες που έχουν πλήξει τις αγροτικές και βιομηχανικές κοινωνίες ξεκίνησαν από εξημερωμένα ζώα και μεταφέρθηκαν στου ανθρώπους μόνο μετά την Αγροτική Επανάσταση.

διατροφή του ανθρώπου

Antonello Falcone/ Unsplash

Και μετά ήρθε η Αγροτική Επανάσταση

Για 2,5 εκατομμύρια χρόνια, οι άνθρωποι κάλυπταν τις διατροφικές τους ανάγκες μαζεύοντας φυτά και κυνηγώντας ζώα που ζούσαν και αναπαράγονταν χωρίς τη δικής του παρέμβαση. Όλα αυτά άλλαξαν πριν από 10.000 χρόνια, όταν οι σάπιενς άρχισαν να αφιερώνουν σχεδόν όλο το χρόνο και τις προσπάθειές τους στη χειραγώγηση της ζωής λίγων ειδών από ζώα και φυτά. Μιλάμε φυσικά για την Αγροτική Επανάσταση.

Η μετάβαση στη γεωργία άρχισε στη νοτιοανατολική Τουρκία, το δυτικό Ιράν και την ανατολική Μεσόγειο. Πρώτα εξημερώθηκαν το σιτάρι και η κατσίκα, στη συνέχεια τα μπιζέλια και οι φακές, μετά το ελαιόδεντρο, το άλογο και το αμπέλι. Ορισμένα ζώα και φυτά, όπως οι καμήλες και τα κάσιους εξημερώθηκα αργότερα. Ακόμα και σήμερα, με την προηγμένη μας τεχνολογία, πάνω από 90% των θερμιδων που τρέφουν ην ανθρωπότητα προέρχονται από μία χούφτα φυτά που εξημερώθηκαν από τους προγόνους μας τότε. Αν το μυαλό μας συνεχίζει να είναι αυτό του τροφοσυλλέκτη, η κουζίνα μας είναι αυτή του αρχαίου αγρότη.

Η Αγροτική Επανάσταση ωστόσο ήταν η μεγαλυτερη απάτη της ιστορίας, γιατί ο μέσος αγρότης δούλευε πιο σκληρά από τον μέσο τροφοσυλλέκτη και είχε για αντάλλαγμα χειρότερη διατροφή.

Τα θύματα της Αγροτικής Επανάστασης ήταν τα ζώα, όπως τα τα πρόβατα, οι κατσίκες, τα γουρούνια και οι κότες. Η αρχή της κτηνοτροφίας έγινε τότε. Καθώς οι άνθρωποι εξαπλώνονταν σε όλο τον κόσμο, το ίδιο συνέβαινε και με τα οικόσιτα ζώα τους. Πριν από δέκα χιλιάδες χρόνια, δεν υπήρχαν πάνω από μερικά εκατομμύρια πρόβατα, βοοειδή, κατσίκες, γουρούνια και κοτόπουλα, τα οποία ζούσαν σε περιορισμένες περιοχές της Αφρικής. Σήμερα, και μετά τη βιομηχανική επανάσταση, στον κόσμο υπάρχουν περίπου ένα δισεκατομμυριο πρόβατα, ένα δισεκατομμυριο γουρούνια, πάνω από ένα δισεκατομμύριο βοοειδή και περισσότερα από 25 δισεκατομμύρια κοτόπουλα. Και είναι διάσπαρτα σε όλη την υφήλιο.

Τσέκαρε και αυτή τη λίστα πριν φύγεις: 

7 βιβλία που θα σε εμπνεύσουν να γίνεις vegan

 

 

Κεντρική Φωτογραφία: Aleksander Vlad/ Unsplash