Πόσο οξύμωρο μπορεί να είναι να διαβάζεις πως έχουμε 18 μήνες για να σώσουμε τον πλανήτη, ότι μέσα σε λίγες δεκαετίες θα πούμε αντίο στους παγετώνες των Άλπεων, ότι η Γροιλανδία χάνει 11 δισεκατομμύρια τόνους πάγου την ημέρα, ότι σύντομα ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού θα μείνει χωρίς νερό, ότι σε περίπου 20 χρόνια η Ανταρκτική θα μείνει χωρίς πάγο και ότι διανύουμε ανεπιστρεπτί την 6η μαζική εξαφάνιση των κυρίαρχων, μέχρι σήμερα, μορφών ζωής, αλλά παρόλα αυτά το τεστ εγκυμοσύνης σου να βγαίνει θετικό και εσύ να αποφασίζεις πως θα γίνεις μητέρα; Οι παθιασμένοι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές θα έλεγαν ότι μία τέτοια πράξη μόνο ανεύθυνη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, όχι τόσο γιατί φέρνεις ένα παιδί στον κόσμο καταδικασμένο να περάσει άσχημα, αλλά κυρίως γιατί βάζεις ένα ακόμα λιθαράκι στην επιβάρυνση του πλανήτη μιας και αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη Γη οφείλεται σε ανθρωπογενή αίτια, δηλαδή πρόκειται για αποτέλεσμα της παντελώς ανορθολογικής και αδηφάγου ανθρώπινης εκμετάλλευσης του πλανήτη από ένα και μοναδικό είδος. Το δικό μας.

Μιλώντας με αριθμούς, σε λιγότερο από 100 χρόνια, ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει σχεδόν τετραπλασιαστεί, και από δύο δισεκατομμύρια που ήμασταν το 1928, το 2019 έχουμε ξεπεράσει τα επτά δισεκατομμύρια, ενώ αναμένεται το 2050 να φτάσουμε τα 9,8 δισεκατομμύρια και το 2100 τα 11,2 δισεκατομμύρια. Αυτό με πολύ απλά λόγια ονομάζεται υπερπληθυσμός και ως γνωστό το αποτέλεσμά του είναι η τεράστια αύξηση της ζήτησης των πόρων της Γης, οι οποίοι ήδη έχουν αρχίσει να είναι περιορισμένοι. Ήδη το 2019, από τις 29 Ιουλίου ζούμε με “δανεικά” καθώς καταναλώσαμε ήδη όλους τους φυσικούς πόρους που μπορεί να ανανεώσει η γη φέτος. Σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση Global Footprint Network. «Η ανθρωπότητα καταναλώνει το τρέχον διάστημα τους πόρους του πλανήτη 1,75 φορές ταχύτερα» από τις δυνατότητες των οικοσυστημάτων να τους ανανεώνουν. Και μαντέψτε ποιοι είναι αυτοί που καταναλώνουν τα περισσότερα…οι αναπτυγμένες χώρες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF), οργάνωση που συνδέεται με το Global Footprint Network «αν όλος ο κόσμος ζούσε όπως οι Γάλλοι, θα χρειαζόμασταν 2,7 πλανήτες» και 5 πλανήτες αν όλοι οι κάτοικοι του κόσμου υιοθετούσαν τον τρόπο που καταναλώνουν οι Αμερικανοί.

Πριν προλάβει κάποιος να ρωτήσεις πως γίνεται αυτό, δεδομένου ότι οι χώρες που παρουσιάζουν υπερπληθυσμό είναι οι αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ οι αναπτυγμένες χώρες παρουσιάζουν υπογεννητικότητα (στις προβολές EUROPOP 2015, ο πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να κορυφωθεί στα 528,6 εκατ. περίπου το 2050 και στη συνέχεια να μειωθεί σταδιακά σε 518,8 εκατομμύρια έως το 2080. Επίσης, σύμφωνα με  τη διεθνή επιστημονική μελέτη «Global Burden Disease» του 2018, μεταξύ του 2010-2017 33 χώρες είχαν μειούμενο πληθυσμό, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ρουμανία, η Πολωνία, η Γεωργία, η Ιαπωνία και η Κούβα. Από την άλλη, σε 104 χώρες η γεννητικότητα αυξάνεται διαχρονικά, όπως και ο πληθυσμός τους, με πρωταθλητή γεννήσεων την αφρικανική χώρα του Νίγηρα, όπου μια γυναίκα κάνει κατά μέσο όρο επτά παιδιά. Ακολουθούν το Τσαντ (6,7), η Σομαλία (6,1), το Μάλι (έξι) και το Αφγανιστάν (έξι)). Η απάντηση είναι πως στις αναπτυγμένες χώρες ζούμε περισσότερο και έχουμε μεγαλύτερο αποτύπωμα άνθρακα πάνω στον πλανήτη. Για να καταλάβει κανείς ένα παιδί, που γεννιέται σε μια βιομηχανική χώρα, καταναλώνει 30 φορές περισσότερους πόρους από ένα παιδί, που γεννιέται στην Ινδία. 

Στα πλαίσια λοιπόν να σώσουμε τον πλανήτη νέα μελέτη προτείνει τέσσερις lifestyle επιλογές, οι οποίες μπορούν να μειώσουν το αποτύπωμα άνθρακα: να κάνεις μία plant-based διατροφή, να αποφεύγεις να μετακινείσαι με αεροπλάνο, να ζεις χωρίς αυτοκίνητο και να κάνεις λιγότερα παιδιά. Θα σταθώ στο τελευταίο και θα αναφέρω πως ένα παιδί λιγότερο σημαίνει εξοικονόμηση 58,6 τόνων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα ετησίως. Ωστόσο, σύμφωνα πάντα με την ίδια έρευνα, αν μειώναμε συνολικά τις εκπομπές, η επίπτωση στο περιβάλλον του επιπλέον παιδιού θα ήταν κατά 17 φορές λιγότερη.

Καλό είναι λοιπόν να διαβάζουμε και να ξαναδιαβάζουμε τις έρευνες και να μην βγάζουμε γρήγορα συμπεράσματα. Δεν βγήκε κάποιος και είπε σταματήστε να κάνετε παιδιά αν θέλετε να σωθεί ο πλανήτης. Γιατί αυτοί που κάνουν κακό στον πλανήτη, δεν κάνουν πλέον τόσα παιδιά (όπως προείπα). Αρά τα πράγματα είναι αρκετά πιο περίπλοκα. Το πρόβλημα δεν είναι το πόσοι είμαστε, αλλά το πόσα καταναλώνουμε, ο τρόπος με τον οποίο ζούμε και τι συμφέροντα στηρίζουμε με τη ψήφο μας. Το πρόβλημα είναι η αλόγιστη σπατάλη των πλουσίων και η ανεξέλεγκτη αύξηση του πληθυσμού των φτωχών.  Όπως αναφέρεται και στην έκθεση, η οποία συντάχθηκε για λογαριασμό της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου από 23 εξέχοντες επιστήμονες διαφόρων τομέων με πρόεδρο τον νομπελίστα βιολόγο Τζον Σάλστον, καλούνται επειγόντως πλούσιοι και φτωχοί να αναθεωρήσουν τις συνήθειές τους και να εξισορροπήσουν το χάσμα των ανισοτήτων στην παγκόσμια κατανάλωση και αύξηση του πληθυσμού.

Το να επιλέγεις να είσαι child-free είναι δικαίωμα, όπως δικαίωμα είναι και το να επιλέγεις να αποκτήσεις παιδί. Γι αυτό και ο εξαναγκασμός των ανθρώπων να έχουν λιγότερα παιδιά  τείνει να είναι ηθικά αμφιλεγόμενος. Λίγες κυβερνήσεις θα αντιγράψουν την πολιτική του ενός παιδιού, που εφάρμοσε η Κίνα (και που τώρα πλέον δεν ισχύει), ενώ ας μη ξεχνάμε πως σε άλλα μέρη του κόσμου τα καταναγκαστικά μέτρα για να μειωθούν οι γεννήσεις δεν ήταν τίποτα λιγότερο από καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Δεν θεωρώ πως το να έχουμε λιγότερα παιδιά είναι μία κακή πρόταση, αν και για να είμαι ειλικρινής φοβάμαι αυτή την τάση για απλούστευση στις επιλογές των ανθρώπων. Η κλιματική αλλαγή είναι ένα ξεκάθαρο πολιτικό πρόβλημα, το οποίο απαιτεί πολύπλευρη αντιμετώπιση. Δεν μπορούμε να μιλάμε μόνο για υπερπληθυσμό. Χρειάζεται να μιλάμε και για την υπερκατανάλωση και για την αποδέσμευση της οικονομικής ανάπτυξης από τους φυσικούς πόρους. Από τη μία οι γυναίκες στις αναπτυσσόμενες χώρες, που κάθε χρόνο εκατομμύρια από αυτές έχουν ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες εξαιτίας της έλλειψης σεξουαλικής παιδείας και έλλειψη αντισύλληψης (στη Νιγηρία, για παράδειγμα, υπολογίζεται πως 205 γέννες ανά 1000 γυναίκες γίνονται σε ηλικία 16 με 19 και αυτό το ποσοστό δεν έχει αλλάξει από το 1960) χρειάζεται να έχουν πρόσβαση στη μόρφωση, σε σύστημα υγείας και στην αντισύλληψη. Και από την άλλη οι αναπτυγμένες χώρες χρειάζεται να καταλάβουν πως μιλάμε για climate emergency πλέον και οφείλουν να πάρουν δραστικά μέτρα, ανάμεσα σε αυτά μεγαλύτερες δαπάνες του δημοσίου χρήματος σε πακέτα πράσινων οικονομικών κινήτρων μέσω υψηλότερων φόρων, για τη χρηματοδότηση μέτρων κατά της κλιματικής αλλαγής, επιβολή φόρων στα ορυκτά καύσιμα, προκειμένου να προωθηθούν εναλλακτικές πηγές ενέργειας, οικολογικός μετασχηματισμός στο χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων επιδοτήσεων για εργαζόμενους  που μεταβαίνουν σε μία πιο φιλική προς το περιβάλλον εργασία, εισαγωγή ενός φορολογικού συστήματος για την κατανάλωση φυσικών πόρων (ακριβότερα αεροπορικά εισιτήρια και υψηλότερο κόστος θέρμανσης).

Αυτό που σίγουρα δεν χρειάζεται είναι να κάνουμε τους ανθρώπους που επιλέγουν συνειδητά να κάνουν παιδί να νιώθουν άσχημα. Για κάποιους τα παιδιά είναι o λόγος για να προσπαθούν για ένα καλύτερο αύριο, είναι η ελπίδα. Και για να το πάω ένα βήμα πιο μακριά, σήμερα δεν θα ταξίδευε ένα 16χρονο κορίτσι τον Ατλαντικό για να μιλήσει για την υπερθέρμανση του πλανήτη στο συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών, αν δεν υπήρχε ποτέ.

 

Κεντρική φωτογραφία: @veganpregancyandparenting